Samozatrudnienie a praca najemna...

ozycja osoby pracującej na własny rachunek różni się od pozycji pracownika. W przypadku samozatrudnienia pomiędzy stronami umowy (zleceniodawcą i zleceniobiorcą) nie istnieje stosunek pracy lecz umowa cywilnoprawna (umowa o dzieło lub umowa zlecenia). Decydując się na pracę na zasadzie samozatrudnienia należy zdawać sobie sprawę, że różnica pomiędzy pracownikiem, a zleceniobiorcą pracującym na zasadzie samozatrudnienia nie polega jednak tylko na tym, że pierwszy zawiera z pracodawcą umowę o pracę, a drugi ma podpisaną umowę cywilno-prawną i wystawia za swoją pracę faktury. Oprócz tego mogą istnieć także inne kryteria rozstrzygające, czy w konkretnym przypadku pomiędzy stronami istnieje stosunek cywilno-prawny czy stosunek pracy.

Najogólniej można powiedzieć, że jeżeli osoba pracująca zachowuje się wobec swojego zleceniodawcy jak pracownik i tak jest przez niego traktowana to pomiędzy stronami istnieje stosunek pracy niezależnie od tego co mówi umowa zawarta na piśmie. Przepisy prawa pracy zakazują bowiem zawierania umów o innym charakterze niż umowa o pracę, jeżeli współpraca ma w rzeczywistości charakter pracy najemnej.

Takie podejście do tego zagadnienia występuje nie tylko w przepisach niemieckich. Jest ono typowe dla przepisów prawa pracy w wielu krajach, także w Polsce.

Tyle mówią przepisy. A jakie płyną z tego wnioski dla osób chcących pracować na zasadzie samozatrudnienia w Niemczech?

W przypadku pracy w Niemczech trzeba brać pod uwagę, że zakwestionowanie samodzielności gospodarczej i zakwalifikowanie obywatela polskiego jako pracownika rodzi obowiązek uzyskania pozwolenia na pracę oraz opłacania składek ubezpieczenia społecznego tak jak w przypadku pracowników. Do tego dochodzą sankcje karne z powodu nielegalnego zatrudnienia. Tak więc samo zarejestrowanie działalności gospodarczej to jeszcze nie wszystko. Także charakter pracy, jej przebieg, organizacja i stosunki panujące pomiędzy stronami oraz rodzaj i treść zawartej umowy a także fakt, czy zapisy umowy odpowiadają temu, co odbywa się w rzeczywistości, powinny potwierdzać, że strona świadcząca usługi jest samodzielnym podmiotem gospodarczym.

Poniżej zamieszczany różne przykłady kwestii, jakie mogą być brane pod uwagę przy rozstrzyganiu, czy w danym przypadku praca jest wykonywana na zasadzie samozatrudnienia czy może jest to praca najemna (albo samozatrudnienie pozorowane). Pojedyncze kwestie nie przesądzają sprawy, ale mogą stanowić istotne przesłanki. Osobę pracującą określamy jako "P". Znaki "X" oznaczają, czy dany fakt jest typowy dla samozatrudnienia, czy też dla pracy najemnej. Im więcej znaków "X", tym bardziej dany fakt jest znaczący:

Sytuacja opisana poniżej	jest bardziej typowa dla..
	samozatrudnienia	pracy najemnej
Zanim P zarejestrował swoją firmę pracował u zleceniodawcy jako pracownik		X
P nie posiada własnego warsztatu pracy i korzysta głównie z urządzeń i narzędzi zleceniodawcy		X
P prowadzi działalność reklamowo-marketingową; np. umieszcza reklamy w prasie, posiada stronę internetową, może udowodnić, że składał swoją ofertę większej liczbie potencjalnych klientów	XX
P współpracuje ze zleceniodawcą doraźnie, niekiedy przyjmuje od niego zlecenia a innym razem nie.	X
P prowadził działalność gospodarczą dużo wcześniej niż rozpoczął pracę dla aktualnego zleceniodawcy	XX
P otworzył działalność gospodarczą bezposrednio przed rozpoczęciem pracy dla zleceniodawcy		X
P pracuje w grupie osób z których wszyscy otworzyli działalność gospodarczą bezpośrednio przed rozpoczęciem pracy dla tego samego zleceniodawcy		XX
P wykonuje taką samą pracę, jaka jest przedmiotem działalności przedsiębiorstwa zleceniodawcy i jaką u zleceniodawcy z reguły wykonują pracownicy		X
P pracuje na terenie przedsiębiorstwa zleceniodawcy		X
P ma takie same godziny pracy jak pracownicy zleceniodawcy		X
Godziny pracy P są kontrolowane / ewidencjonowane przez zakład zleceniodawcy		XX
P ma swobodę w kształtowaniu swoich godzin pracy. Zleceniodawcy nie interesuje w jakich godzinach i ile godzin P pracuje	X
P wykonuje pracę w grupie razem z pracownikami zleceniodawcy, jest włączony w organizację jego przedsiębiorstwa		XXX
P jest podporządkowany służbowo zleceniodawcy, wykonuje na bieżąco jego polecenia lub polecenia osób pełniących funkcje kierownicze w przedsiębiorstwie zleceniodawcy		XXX
P wykonuje pracę jaka nie jest przedmiotem działalności przedsiębiorstwa zleceniodawcy (np. remontuje pomieszczenia na zlecenie dentysty)	X
P wykonuje (lub wykonywał w przeszłości) swoje usługi także na rzecz innych zleceniodawców. Aktualny zleceniodawca nie jest jego jedynym klientem	XX
P wykonuje pracę na rzecz kilku klientów jednocześnie	XXX
Zleceniodawca zapewnia P nieodpłatne wyżywienie i zakwaterowanie		X
Praca wykonywana przez P jest rozliczana na podstawie przepracowanego czasu (praca na godziny)		X
Praca wykonywana przez P jest rozliczana na podstawie mierzalnych efektów; np. ilości wykonanych sztuk jakiegoś elementu, metrów kwadratowych pomalowanej powierzchni lub na podstawie w inny sposób z góry ustalonej ceny, która jest niezależna od czasu poświęconego na jej wykonanie	X
P jest zobowiązany do udzielenia gwarancji za wykonaną pracę	X
Gwarancja udzielana przez P jest tylko zapisem w umowie, ale nie jest egzekwowana w rzeczywistości.		X
P zatrudnia pracowników lub podwykonawców	XX
P sam zajmuje się swoimi sprawami rozliczeniowymi takimi jak rachunki czy podatki (lub sam zleca ich wykonanie przez biuro rachunkowe)	X
Rachunki za pracę wykonywaną przez P są wystawiane przez zleceniodawcę		X
P wykonuje na bieżąco ustne polecenia zleceniodawcy, zakres pracy do wykonania jest ustalany przez zleceniodawcę na bieżąco zależnie od potrzeb. Czas pracy P jest do dyspozycji zleceniodawcy.		XXX
Zakres pracy wykonywanej przez P jest precyzyjnie ustalony w pisemnej umowie. Zanim P wykona dodatkową pracę musi ona zostać zlecona na przez zleceniodawcę na piśmie	XXX
Mówiąc o swoim zleceniodawcy P używa takich określeń jak "mój pracodawca", "szef" itp.		X
Mówiąc o swoim zleceniodawcy P używa takich określeń jak "mój klient", "firma X" itp.	X
P posiada własne dokumenty związane z wykonywaną pracą (np. własne plany montowanych instalacji, własne harmonogramy prac)	X
P nie posiada własnych planów. Wszelkie instrukcje otrzymuje od zleceniodawcy w formie ustnej lub tylko fragmentarycznie		X
P ma uzgodniony ze zleceniodawcą terminarz prac na długo do przodu. P wie kiedy mają być skończone poszczególne etapy pracy.	X
Umowa zawarta pomiędzy P a zleceniodawcą opiewa na z góry określoną konkretną sumę (wartość zlecenia), którą ma otrzymać P po skończeniu pracy.	X
P nie wie jaka będzie wartość zlecenia, które wykonuje - będzie to wiedział, gdy skończy pracę.		X
Zleceniodawca przenosi P na różne stanowiska pracy i przydziela mu zadania wg swoich potrzeb.		XX
Pracownicy zleceniodawcy pomagają P przy jego pracy, a on pomaga im, kończy pracę za nich, gdy mają inne zadania, albo oni kończą jego pracę, gdy Zleceniodawca przydziela mu inne zadania.		XX
Pracownicy zleceniodawcy poprawiją pracę wykonaną przez P, kiedy on nie ma czasu, bo ma już inne zadanie.		XX
P musi poprawiać swoje usterki sam i nieodpłatnie.	XX
P ma prawo do płatnego urlopu i/lub świadczeń na wypadek choroby.		XX
P może korzystać nieodpłatnie z samochodu, telefonu zleceniodawcy oraz z urządzeń i udogonień dostępnych poza tym tylko pracownikom zleceniodawcy.		X
Z rachunków wystawianych przez P dokładnie wynika zakres i ilość wykonanej pracy.	X
Z rachunku wystawianego przez P wynika tylko rodzaj wykonywanej pracy.		X
P ponosi ryzyko swojej działalności. Zgodnie z zawartą umową, jeżeli wykonana przez niego praca nie da zamierzonego efektu lub ulegnie zniszczeniu przed dokonaniem odbioru przez zleceniodawcę to P nie będzie miał prawa do wynagrodzenia	X

oszczególne punkty, jak wspomniano powyżej, nie pozwalają definitywnie rozstzrzygnąć, czy w konkretnym przypadku mamy do czynienia z rzeczywistym samozatrudnieniem, czy z pracą najemną. Jeżeli jednak w Twoim przypadku bardziej prawdziwe są sytuacje zaznaczone krzyżykami (zwłaszcza kilkoma) w polu zielonym, to będzie to świadczyć na korzyść samozatrudnienia, jeżeli natomiast jest odwrotnie, to będzie to wskazywać, że w rzeczywistości jesteś pracownikiem najemnym